W trakcie kontroli przeprowadzonej w UNFE ustalono, że w wyniku stwierdzenia przez UNFE nieprawidłowości w działalności PTE i OFE - do końca 2000 r. Urząd nałożył na PTE 32 kary pieniężne, w łącznej wysokości 3,54 mln zł. Najwięcej kar dotyczyło niewłaściwie prowadzonej działalności akwizycyjnej i reklamowej towarzystw emerytalnych (7), utrudnień w rozwiązywaniu umów o członkostwo w OFE (6) oraz niewłaściwego wywiązywania się przez towarzystwa z obowiązków informacyjnych (5). W przypadku 3 kar, po rozpatrzeniu odwołań towarzystw, Urząd zmienił swoje decyzje lub ich uzasadnienia, a 4 decyzje o nałożeniu kary zostały częściowo lub w całości uchylone wyrokami NSA.
W 2 ze zbadanych w trakcie kontroli 27 decyzji o nałożeniu kary na PTE stwierdzono następujące nieprawidłowości i uchybienia:
1. Decyzją z dnia 19 lutego 1999 r. UNFE, na podstawie art. 197 ust. 2 ustawy o funduszach emerytalnych, zakazał PTE Polsat S.A. "publikowania wprowadzających w błąd informacji dotyczących OFE Polsat" oraz w tej samej decyzji na podstawie art. 204 ust. 7 nałożył na PTE Polsat S.A. karę pieniężna w wysokości 300.000 zł. Swoją decyzję Urząd uzasadniał tym, że 15 lutego 1999 r. powyższe towarzystwo rozpoczęło kampanię reklamowa nie istniejącego funduszu OFE Polsat, a w rozesłanej przez ten podmiot broszurze pojawiły się informacje "niezgodne z prawdą, dotyczące podmiotu nie istniejącego na rynku, tym samym wprowadzają w błąd".
W ocenie NIK, Urząd wydał powyższą decyzję o nałożeniu kary z naruszeniem prawa. Podstawą takiej oceny jest fakt, że UNFE nałożył omawianą karę w oparciu o przepis art. 204 ustawy o funduszach emerytalnych, gdy tymczasem w tym przypadku powinien mieć zastosowanie tryb postępowania określony w art. 197 tej ustawy. Zgodnie z art. 197, Urząd powinien był najpierw zakazać PTE Polsat publikowania informacji "wprowadzających w błąd lub mogących wprowadzić w błąd" oraz nakazać dokonanie odpowiednich sprostowań w wyznaczonym terminie. Dopiero wtedy, gdy powyższy zakaz nie zostałby wykonany, UNFE był uprawniony do nałożenia kary pieniężnej w wysokości do 500 tys. zł. Natomiast przepis art. 204 stanowi, że Urząd może nałożyć karę na "kontrolowany podmiot" w przypadku nieusunięcia w wyznaczonym terminie nieprawidłowości stwierdzonych w trakcie kontroli lub bezpośrednio po ich stwierdzeniu, w przypadku, gdy te nieprawidłowości są rażące. W omawianej sprawie przepis ten nie mógł mieć zastosowania również z tego powodu, że Urząd nie przeprowadził w powyższym zakresie kontroli, na co wskazuje sentencja decyzji oraz jej uzasadnienie.
Ponadto w toku kontroli NIK stwierdzono brak dostatecznej rzetelności Urzędu w dokumentowaniu prawidłowości postępowania przy wydaniu powyższej decyzji. W dokumentacji UNFE brak jest bowiem dowodu doręczenia PTE Polsat S.A. przedmiotowej decyzji o nałożeniu kary. Urząd posiada jedynie kopię dowodu zapłaty kary przez PTE, co w połączeniu z faktem, że towarzystwo nie kwestionowało omawianej decyzji, w ocenie UNFE, miałoby świadczyć o jej doręczeniu.
2. Decyzją z dnia 17 marca 2000 r. nałożono karę w wysokości 25.000 zł na AIG PTE S.A. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, iż w grudniu 1999 r. powyższe PTE dziewięciokrotnie naruszyło wymóg zaangażowania minimum 95 % aktywów Funduszu, którymi zarządza, w lokaty, o których mowa w art. 141 ust. 1 ustawy o funduszach emerytalnych. Ponadto nałożenie omawianej kary uzasadniane było przez Urząd faktem, iż Fundusz naruszył art. 142 ust. 2 pkt 2 ustawy, dwukrotnie w listopadzie i raz w grudniu 1999 r., lokując w depozytach bankowych i bankowych papierach wartościowych ponad 10 % aktywów Funduszu. Powołując się na braki formalne i merytoryczne decyzji, AIG PTE S.A. wniosło o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uwzględnieniu stanowiska AIG PTE S.A., Urząd postanowił uzasadnienie decyzji z dnia 17 marca 2000 r. uchylić. Natomiast w związku ze stwierdzonym w jednym przypadku przekroczeniem limitu lokat, karę w wysokości 25.000 zł. postanowiono utrzymać.
W ocenie NIK, prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia UNFE budzi istotne wątpliwości, gdyż zmiana skali naruszeń prawa (tj. liczby przypadków przekroczenia limitów lokat) wpływająca na wagę stwierdzonych nieprawidłowości nie znalazła odzwierciedlenia w zmianie wysokości kary. Tymczasem zgodnie z przepisem art. 202 ust. 4 ustawy o funduszach emerytalnych, przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej Urząd Nadzoru jest obowiązany uwzględniać rodzaj i wagę stwierdzonych nieprawidłowości.
