3.2.3.2. Działalność kontrolna UNFE
W trakcie kontroli ustalono, że pracownicy UNFE przeprowadzili bezpośrednio w siedzibach nadzorowanych jednostek 53 kontrole w 1999 r. i 130 takich kontroli w 2000 r. Prawie wszystkie te kontrole dotyczyły działalności PTE i OFE, a ich głównymi tematami było m.in.: badanie zasadności złożonych do Urzędu skarg na fundusze, prawidłowości przeprowadzania przez fundusze transferów członków, sposobu prowadzenia reklamy, przestrzegania zasad zarządzania aktywami funduszy oraz metod rozliczania kosztów.
Zgodnie z art. 204 ust. 2 ustawy o funduszach emerytalnych, Urząd przeprowadza kontrolę w towarzystwach i funduszach emerytalnych, w celu sprawdzenia, czy działalność tych podmiotów jest zgodna z prawem i ich statutami. NIK stwierdziła przypadki prowadzenia przez UNFE kontroli oraz wydawanych zaleceń pokontrolnych, których przedmiot wykraczał poza zakres uregulowany w przepisach powszechnie obowiązujących lub w statucie. Przykładem takiego postępowania Urzędu jest wspomniana poniżejj kontrola, w wyniku której Urząd Nadzoru wydał PTE zalecenie wprowadzenia procedur rozpatrywania skarg.
Innym przykładem tego typu nieprawidłowości było wydanie, w wyniku przeprowadzonych kontroli, 19 decyzji, w których UNFE zakazał towarzystwom emerytalnym rozliczania kosztów akwizycji i reklamy w czasie. Swoje stanowisko UNFE uzasadniał tym, że brak było pewności co do istnienia i wysokości przyszłej korzyści, jaką PTE mogłyby odnieść w związku z tymi wydatkami. Rozliczenie tych kosztów w roku ich poniesienia, spowodowało znaczne pogorszenie wyników finansowych towarzystw. W przypadku części PTE, wiązało się to z koniecznością uzupełnienia kapitałów własnych. Tym niemniej, takie dodatkowe dokapitalizowanie PTE zwiększyło finansowe bezpieczeństwo systemu i z tego punktu widzenia leżało w interesie członków funduszy emerytalnych. Podkreślić jednak należy, że takie stanowisko Urzędu nie było zgodne z interpretacją przepisów dotyczących rozliczenia kosztów akwizycji przedstawioną UNFE w piśmie z dnia 17 maja 2000 r. - w związku z licznymi zapytaniami PTE w tej sprawie - przez Departament Rachunkowości Ministerstwa Finansów.
W ocenie NIK, za nieprawidłowe należy uznać postępowanie UNFE, który wydając zalecenia PTE w sprawie zasad rozliczania poniesionych kosztów akwizycji, nie dokonał wcześniej uzgodnień z Ministerstwem Finansów w kwestii prawidłowości nakazanego PTE sposobu postępowania w tym zakresie. Takie działanie Urzędu spowodowało, iż trzy towarzystwa nie wykonały zaleceń UNFE i rozliczyły koszty akwizycji w sposób zgodny z zasadami przedstawionymi przez Ministerstwo Finansów. W efekcie wyniki finansowe poszczególnych PTE były obciążone kosztami liczonymi w oparciu o dwie odmienne zasady, co w konsekwencji skutkowało różnicami w obciążeniu kapitałów własnych poszczególnych towarzystw.
Ponadto powyższe decyzje UNFE, zawierające zalecenia dotyczące sposobu rozliczania kosztów akwizycji i reklamy, część towarzystw zaskarżyło do NSA. W zakończonych w 2000 r. postępowaniach, w trzech przypadkach sąd wydał postanowienia o umorzeniu postępowania w związku z cofnięciem skargi przez towarzystwa emerytalne. W trzech innych przypadkach NSA stwierdził nieważność decyzji UNFE. W orzeczeniach tych NSA nie odniósł się do merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie rozliczania kosztów akwizycji, stwierdził natomiast, iż w świetle obowiązujących przepisów UNFE nie mógł wydać takich decyzji, ponieważ art. 204 ust. 6 ustawy o funduszach emerytalnych stanowi, że po przeprowadzonej kontroli Urząd jedynie powiadamia kontrolowany podmiot o stwierdzonych nieprawidłowościach i wyznacza termin do ich usunięcia. Takie powiadomienie pokontrolne, zdaniem NSA, nie ma charakteru władczego rozstrzygnięcia w sprawie, ale jest jedynie częścią postępowania kontrolnego. W świetle powyższego wyroku, nie miała podstaw prawnych wcześniejsza praktyka wydawania przez UNFE po przeprowadzonych kontrolach decyzji administracyjnych, w których Urząd określał poprawny, jego zdaniem, sposób postępowania towarzystw i funduszy.
Powyższe ustalenia, w ocenie NIK, pozwalają stwierdzić, że stosowany przez Urząd (w oparciu o przepisy art. 204 ustawy o funduszach emerytalnych) tryb przeprowadzania kontroli, nie zapewnia podmiotom kontrolowanym wystarczających możliwości zaprezentowania swojego stanowiska w trakcie postępowania kontrolnego. Zgodnie z przepisem art. 204 ust. 6 protokół kontroli zawiera bowiem jedynie opis czynności dokonanych przez osobę przeprowadzającą kontrolę. W związku z tym podmioty kontrolowane mogą przedstawić swoje argumenty dopiero wtedy, gdy zwracają się do UNFE z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie decyzji o nałożeniu kary, dokonanym w związku z ustaleniami poczynionymi podczas kontroli. Ustawa nie zawiera także innych istotnych uregulowań dotyczących trybu prowadzenia kontroli. Dlatego wskazane jest rozważenie potrzeby dokonania nowelizacji ustawy o funduszach emerytalnych w sposób umożliwiający określenie szczegółowych zasad, zakresu i trybu kontroli prowadzonych przez UNFE.
| Poprzednia strona | Następna strona |
