NAWIGATOR:      Strona główna -> Emerytury z trzech filarów -> NIK o reformie emerytalnej -> Spis treści

| Poprzednia strona | Następna strona | 3.2.1.2. Spłata odsetek za opóźnienia w przekazywaniu środków Zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w latach 1999-2000 ZUS powinien przekazywać do otwartych funduszy emerytalnych należne im składki nie później niż w ciągu 5 dni roboczych od ich otrzymania Zakład rozpoczął przekazywanie składek do OFE w maju 1999 r. Z ustaleń kontroli wynika, że od tego czasu do końca 2000 r. z tytułu nieterminowego przekazywania składek do OFE Zakład Ubezpieczeń Społecznych zapłacił funduszom emerytalnym odsetki za zwłokę w łącznej kwocie około 40 mln zł. Omawiane odsetki za zwłokę dotyczyły wyłącznie składek zidentyfikowanych i faktycznie przekazanych do OFE. Oprócz powyższych odsetek za nieterminowe odprowadzanie składek, Zakład obciążają także zobowiązania wobec OFE z tytułu odsetek za zwłokę, należnych od składek nie przekazanych dotychczas z jego winy do funduszy emerytalnych. W trakcie kontroli ustalono, że ZUS nie potrafi określić wysokości kwoty odsetek za zwłokę, która w przyszłości obciąży Zakład, a w konsekwencji prawdopodobnie także budżet państwa, zmuszony do pokrycia tych zobowiązań ZUS, w celu doprowadzenia do definitywnego rozwiązania problemu zaległości w odprowadzaniu składek do OFE. Trudność określenia wysokości kwoty tego potencjalnego zobowiązania ZUS wynika z faktu, że odsetki za zwłokę zobowiązany jest zapłacić ten podmiot, z winy którego składki nie mogły być odprowadzone do OFE. Ponieważ istnieje wiele potencjalnych powodów, dla których składki te nie zostały przekazane, ZUS musi w każdym przypadku najpierw zidentyfikować przyczyny oraz podmioty winne powstania błędów i w konsekwencji nieprzekazania środków. Dopiero po przeprowadzeniu takiego postępowania wyjaśniającego Zakład w drodze decyzji administracyjnej może wymierzyć dodatkową opłatę. Do zakończenia kontroli ZUS nie wydał żadnej decyzji w sprawie pobrania omawianej opłaty. Jednak z powodu dużej ilości błędów w dokumentacji wpłat (w ciągu miesiąca ok. milion błędów), Zakład nie był w stanie wyjaśnić wszystkich tych przypadków. Dlatego możliwe jest, że odsetki - oprócz ZUS - zobowiązani będą zapłacić także np. płatnicy składek oraz banki. Z uwagi na to, że Zakład nie jest obecnie w stanie zidentyfikować wszystkich przyczyn oraz podmiotów winnych nie przekazywania należnych składek do OFE, nie może również określić kwoty odsetek obciążających te podmioty. W związku z tym prawdopodobne jest, że wystąpią przypadki, w których ZUS po kilkunastu miesiącach od przesłania składki przez płatnika stwierdzi błędy w dokumentach rozliczeniowych sporządzonych w związku z przekazanymi środkami pieniężnymi. Na tej podstawie Zakład wymierzy płatnikowi dodatkową opłatę za okres opóźnienia w przesłaniu przez ZUS składki do OFE. Opłata ta może mieć wpływ na kondycję finansową podmiotów gospodarczych winnych powstania opóźnień w przekazaniu składek. Nie będzie przy tym miało znaczenia to, że płatnik w terminie wpłacił składkę i nie był informowany o błędach w dokumentacji, które (jak już wcześniej zaznaczono) ZUS stwierdził z wielomiesięcznym opóźnieniem. Ponadto, jeżeli płatnicy składek będą odwoływać się od decyzji ZUS w sprawie ściągania omawianych dodatkowych opłat, opóźni to przekazanie odsetek należnych funduszom. Opóźnienie takie byłoby szczególnie prawdopodobne, gdyby indywidualne sprawy były kierowane przez płatników do sądów w celu rozstrzygnięcia, czy za opóźnienia w przekazaniu składki odpowiedzialny jest płatnik czy ZUS. W informacji z listopada 2000 r. Izba stwierdziła, że ZUS powinien przewidzieć możliwość wystąpienia błędów w dokumentach w znacznie większym zakresie, w sytuacji gdy z założeń reformy wynikało, że ilość dokumentów przesyłanych przez płatników składek oraz liczba i złożoność zawartych w nich danych zdecydowanie wzrośnie. Nie przygotowanie się Zakładu do korygowania tych błędów uznano w tej informacji za działanie nierzetelne. 3.2.1.3. Dotacje budżetowe dla FUS związane z wprowadzeniem reformy emerytalnej Na podstawie art. 4 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o wykorzystaniu wpływów z prywatyzacji części mienia Skarbu Państwa na cele związane z reformą systemu ubezpieczeń społecznych, ustawy budżetowe określają corocznie wysokość dotacji przeznaczonej na dofinansowanie reformy emerytalnej. Zasadniczym celem przekazywania powyższych dotacji jest konieczność zwiększenia przychodów FUS, o wielkość środków, jakie podlegają przekazaniu do OFE z tytułu składek członków tych funduszy. Przystępowanie do kapitałowego filara ubezpieczeń emerytalnych coraz większej ilości ubezpieczonych powoduje bowiem, że w każdym kolejnym roku reformy wielkość ubytku przychodów FUS będzie się zwiększała, a związany z tym deficyt Funduszu będzie narastał. Sytuacja ta ulegnie zmianie dopiero wtedy, gdy na emeryturę zaczną przechodzić osoby ubezpieczone w funduszach emerytalnych. Przyjęte rozwiązanie wiąże się zatem z koniecznością zwiększenia bieżących dotacji budżetowych dla FUS. Ponieważ w możliwej do przewidzenia przyszłości budżet państwa nie będzie dysponować nadwyżkami, dotacje dla FUS będą przez okres prawdopodobnie kilkudziesięciu lat zwiększać zadłużenie Skarbu Państwa. Obsługa tego długu powiększa koszty wprowadzenia reformy. Gdyby natomiast zachowany został funkcjonujący do końca 1998 r. system ubezpieczeń emerytalnych, zwiększone dotacje budżetu do FUS nastąpiłyby w momencie wypłaty coraz większych środków koniecznych na sfinansowanie emerytur. Należy jednak zauważyć, że przedstawione kontrolerom analizy przygotowane w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej przed wprowadzeniem reformy nie zawierały porównania, czy dla budżetu bardziej opłacalna będzie wieloletnia obsługa rosnącego zadłużenia, niż zaciągnięcie w przyszłości długu bezpośrednio w momencie regulowania rosnących zobowiązań emerytalnych. Przygotowanie takiej analizy jest, zdaniem NIK, niezbędne dla dokonania oceny, jakie skutki dla budżetu państwa spowodowało wprowadzenie reformy emerytalnej. W opracowanych w 1997 r. przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej założeniach reformy emerytalnej - wzrost deficytu budżetowego, spowodowany koniecznością dofinansowania FUS, uznano za główne zagrożenie makroekonomiczne wprowadzenia reformy emerytalnej. Aby przeciwdziałać temu zagrożeniu, przepisy art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o wykorzystaniu wpływów z prywatyzacji części mienia Skarbu Państwa na cele związane z reformą systemu ubezpieczeń społecznych, przewidywały wydanie przez Radę Ministrów rozporządzenia ustalającego wykaz przedsiębiorstw i spółek, wpływy z prywatyzacji których miały posłużyć na sfinansowanie reformy systemu ubezpieczeń społecznych. Rozporządzenie to nie zostało jednak wydane, a powyższe przepisy ustawy zostały uchylone z dniem 6 maja 2000 r. W związku z tym nie powstała przewidywana rezerw prywatyzacyjna, stanowiąca finansowe wsparcie reformy. Tymczasem ustalenia kontroli wskazują na to, że dotacje dla FUS związane z przekazywaniem części składek do funduszy emerytalnych, mogą wymagać środków większych, niż to planowano wprowadzając reformę. Na przykład w analizie z maja 1998 r. MPiPS szacowało, że ubytek składki, w związku z jej przekazywaniem do II filara, wyniesie w latach 1999-2000 od 8,7 do 11,4 mld zł. Natomiast w przygotowanym w III kwartale 1999 r. przez ZUS planie finansowym FUS na rok 2000 kwotę ubytku przychodów na skutek przekazywania części składek do OFE w okresie tych dwóch lat szacowano na poziomie około 10 mld zł. Wielkość tego ubytku została zakwestionowana przez aktuariusza oceniającego plan finansowy FUS na 2000 r. Aktuariusz oceniał, że FUS będzie zobowiązany przekazać do OFE w latach 1999-2000 środki w łącznej kwocie (wynoszącej zależnie od przyjętego wariantu) od 9,1 mld zł do 15,4 mld zł. Ostatecznie w planach budżetowych część dotacji dla FUS, przeznaczona na pokrycie ubytku składki przekazywanej do OFE w latach 1999-2000, została określona na 13,2 mld zł. W takiej też wysokości zostały w tych latach przekazane środki do FUS. W ocenie NIK, w sytuacji pogłębiającego się zadłużenia Skarbu Państwa, rosnący deficyt FUS może mieć istotny wpływ na zachowanie równowagi budżetowej państwa. Dlatego też, zdaniem NIK, ZUS powinien przeprowadzić i na bieżąco okresowo aktualizować analizy, w których będą oszacowane długoterminowe koszty budżetowe wprowadzenia reformy.   | Poprzednia strona | Następna strona |

NAWIGATOR:      Strona główna -> Emerytury z trzech filarów -> NIK o reformie emerytalnej -> Spis treści