| NAWIGATOR: Strona główna -> Emerytury z trzech filarów -> NIK o reformie emerytalnej -> Spis treści |
|
| Poprzednia strona | Następna strona | 3.2. Ochrona interesów członków OFE 3.2.1. Zapewnienie ochrony i wzrostu oszczędności emerytalnych 3.2.1.1. Przekazywanie przez ZUS środków do OFE
Wprowadzenie takich zasad przekazywania składek do OFE jest głównym powodem wielokrotnego wzrostu skali przyjmowanych i przetwarzanych przez ZUS danych. Kontrola ustaliła, że w wyniku wprowadzenia reformy systemu ubezpieczeń społecznych, w Zakładzie należało np. założyć ok. 56 mln kont ewidencji składek dla osób objętych ubezpieczeniami społecznymi. Ilość przekazywanych miesięcznie do ZUS dokumentów wzrosła z 4 mln do ok. 34 mln, natomiast ilość otrzymywanych dokumentów bankowych wzrosła z 2 do 4,5 mln. Łącznie od kwietnia 1999 r do września 2000 r. ZUS przyjął ponad 200 mln dokumentów. W związku z powyższym, wprowadzenie reformy systemu ubezpieczeń społecznych, w tym zwłaszcza ubezpieczeń emerytalnych, wymagało od Zakładu przede wszystkim zautomatyzowania prac m.in. w zakresie: rozliczania składek, obsługi dokumentów i weryfikacji poprawności danych. W tym celu w 1997 r. ZUS rozpoczął prace nad opracowaniem i wdrażaniem Kompleksowego Systemu Informatycznego ("KSI"). Z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że na koncie ubezpieczonego ZUS powinien ewidencjonować m. in. informacje o wysokości składki przypisanej, wpłaconej, a także składki przekazanej odpowiednim funduszom emerytalnym i o saldzie konta. Jednak z powodu niepełnego wdrożenia niektórych modułów w systemie KSI, a w szczególności Systemu Ewidencji Kont i Funduszy (SEKiF), ZUS nie może prawidłowo rozliczać zobowiązań wobec funduszy emerytalnych. Z ustaleń kontroli wynika, że w związku z tym w Zakładzie stosowane są tzw. procedury przejściowe. W efekcie stosowania tych procedur wytworzono dokumenty - noty księgowe, które nie są rejestrowane na kontach (płatników i ubezpieczonych). Według danych na dzień 31 grudnia 2000 r. na kontach ubezpieczonych były ewidencjonowane (ale nie rozliczane) kwoty należne, natomiast brak było salda konta. W celu uzyskania poprawności stanów ewidencyjnych, w chwili zakończenia wdrażania odpowiednich modułów systemu komputerowego, ZUS będzie musiał przenieść do KSI wszystkie noty księgowe powstałe od początku wdrażania reformy. Ponadto kontrola ustaliła, że system KSI nie działa prawidłowo w zakresie przekazywania składek do OFE za osoby, dla których składki na ubezpieczenia emerytalne są finansowane m.in. przez PFRON, Fundusz Kościelny lub budżet państwa. Z wyjaśnień ZUS wynikało, że prace w tym zakresie zostaną ukończone w 2001 r. Dopiero wdrożenie powyższego oprogramowania księgowania danych rozliczeniowych (SEKiF), pozwoli na prowadzenie ewidencji zgodnie z wymogami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Szacowane, na podstawie danych przedstawionych przez ZUS, opóźnienie we wdrażaniu SEKiF, w stosunku do obowiązującego harmonogramu realizacji KSI z dnia 21 lutego 2000 r., na dzień 30 listopada 2000 r., wynosiło średnio ok. 104 dni na moduł. W trakcie kontroli ustalono, że podstawową przyczyną niewywiązywania się ZUS z obowiązku rejestracji, ewidencjonowania, rozliczania i przekazywania wszystkich składek do OFE jest obecnie brak możliwości należytego przetwarzania ogromnej ilości powiązanych ze sobą danych, w tym możliwości pełnego identyfikowania dokumentów zawierających informacje nieprawidłowe. Powyższe nieprawidłowości dotyczące funkcjonowania systemu centralnych rejestrów oraz kont osób ubezpieczonych, zdaniem NIK, mają zasadniczy wpływ na zdolność ZUS do prawidłowej realizacji zadań dotyczących rejestracji i przekazywania składek do OFE. Dlatego brak sprawnie funkcjonującego systemu informatycznego umożliwiającego pełne wywiązywanie się z powyższych zadań, w ocenie NIK, stanowi podstawę do negatywnej oceny działalności ZUS w tym zakresie. 2) Zakład Ubezpieczeń Społecznych w latach 1999-2000 odprowadził do OFE składki ubezpieczonych w łącznej kwocie 9.849,1 mln zł, w tym za rok 1999 w wysokości 2.262,7 mln zł. W trakcie kontroli ustalono, że ZUS nie dysponuje wiarygodnymi i dokładnymi informacjami na temat wysokości kwoty składek, jakie powinien przekazać funduszom emerytalnym w tym okresie. Wysokość kwoty środków finansowych pochodzących ze składek, które nie zostały odprowadzone do OFE, lecz były wykorzystane na wypłatę świadczeń przez FUS, nie jest możliwa do ustalenia na podstawie zapisów w księgach rachunkowych Zakładu i FUS, ponieważ w związku z problemami z prawidłowym funkcjonowaniem KSI, Zakład nie posiadał informacji o pełnym przypisie składek należnych OFE. Dlatego w księgach rachunkowych nie ewidencjonowano ani przypisów składek należnych poszczególnym funduszom emerytalnym, ani odpisów z tytułu kwot im nienależnych. Zapisy w księdze głównej wynikały z zaewidencjonowania kwot składek faktycznie przekazywanych do poszczególnych OFE. Taki sposób prowadzenia zapisów w księgach rachunkowych nie zapewnia rzetelnego przedstawienia rzeczywistej sytuacji finansowej ZUS, co stanowi naruszenie m.in. przepisów art. 4 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. Nr 121, poz.591 ze zm.). W oparciu o dane liczbowe, dotyczące m. in. kwoty składek odprowadzonych do OFE i liczby członków funduszy emerytalnych, ZUS był w stanie jedynie oszacować kwotę składek, które nie zostały przekazane OFE. Według tych szacunków, w latach 1999-2000 ZUS odprowadził do OFE około 63,3 % kwoty wszystkich należnych im składek. Należność OFE za lata 1999-2000 (według stanu na dzień 31 grudnia 2000 r.) z tytułu nieodprowadzonych przez ZUS składek, została oszacowana przez Zakład na około 3,5 mld zł. W ocenie NIK, poziom wiarygodności tych szacunków jest trudny do określenia, gdyż wielkość podanych kwot może być obarczona dużym błędem. Szacunek ten dokonany został w oparciu o porównanie kwot składek przelewanych do funduszy - z prognozowanymi kwotami składek należnych funduszom emerytalnym, ujętymi w planach finansowych FUS na lata 1999 i 2000. Ponadto metodologia ta może być obarczona dużym błędem, ponieważ bazuje jedynie na danych rzeczywistych dotyczących składek przekazanych do OFE w roku 1999 r., a pozostałe dane liczbowe w niej zawarte są wyłącznie wielkościami planistycznymi. 3) W trakcie kontroli ustalono, że składki otrzymane przez ZUS, a należne OFE, które z różnych przyczyn nie zostały przekazane do funduszy emerytalnych, są wykorzystywane do finansowania innych wypłat. Wynika to m.in. z wyjaśnień złożonych w trakcie kontroli przez Głównego Księgowego FUS, który stwierdził, że środki nieprzekazane do OFE "przeznaczane są na wypłaty bieżących świadczeń. Z drugiej strony stanowią one zobowiązania ZUS w stosunku do OFE, które zostaną uregulowane po pełnym wdrożeniu modułów KSI związanych z rozliczeniem OFE". Zdaniem NIK, środki na ubezpieczenie emerytalne, w części przekazywanej do OFE na indywidualne rachunki, stanowią własność ubezpieczonych. Dlatego ZUS, pokrywając nimi bieżące wydatki, dysponował nimi bezprawnie. Zgodnie z art. 47 ust. 9 i art. 39 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ZUS jedynie przekazuje składkę do OFE. Przepisy nie przewidują, by ZUS mógł tymi środkami dysponować w jakikolwiek inny sposób. W szczególności nie ma prawa wypłacać z tych środków emerytur lub innych świadczeń, które zgodnie z art. 54 ww. ustawy, są finansowane ze środków FUS. Brak możliwości finansowania wydatków FUS ze składek podlegających przekazaniu na rzecz otwartych funduszy emerytalnych wynika również z faktu, że art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zalicza tych środków do przychodów FUS. Podkreślić również należy, że w pierwotnej wersji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązywał przepis (art. 47 ust. 10) przewidujący, że w przypadku gdy Zakład nie jest w stanie przekazać składki do OFE z uwagi na błędy w przekazanych mu informacjach, kwoty składek gromadzone są na odrębnym rachunku bankowym do czasu ich identyfikacji. Artykuł ten, w związku z nowelizacją ustawy, przestał obowiązywać z dniem 30 grudnia 1999 r. (został skreślony ustawą z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. Nr 110, poz. 1256). Z ustaleń kontroli wynika, iż praktyka wykorzystywania składek nieprzekazanych do OFE - na finansowanie wypłat bieżących świadczeń była akceptowana przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Pismem z dnia 17 czerwca 1999 r. Prezes UNFE zwrócił się do Pełnomocnika Rządu p. Ewy Lewickiej z propozycją nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którą składki uczestników II filara, które nie zostały przekazane do OFE, byłyby przechowywane na oprocentowanym rachunku. Po wyjaśnieniu komu należy je przesłać, byłyby przekazywane do OFE wraz z przynależnymi odsetkami. W piśmie z dnia 14 lipca 1999 r. Podsekretarz Stanu w MPiPS p. E. Lewicka poinformowała Prezesa UNFE, że "ponieważ nie jest znana konkretna kwota składek, które powinny być przekazane do otwartego funduszu emerytalnego nie zamraża się jej na żadnym rachunku bankowym. Norma art. 47 ust. 10 jest pusta, a niezidentyfikowane pieniądze są przeznaczane na bieżące wypłaty świadczeń". Zdaniem NIK, wypłata świadczeń ubezpieczeniowych z nieodprowadzonych do OFE składek zasługuje na negatywną ocenę. Taki sposób postępowania powoduje bowiem zaciąganie ukrytych zobowiązań, których finansowanie z dużym prawdopodobieństwem może obciążyć w przyszłości budżet państwa. Trudno bowiem założyć, że sytuacja finansowa ZUS ulegnie takiej poprawie, iż będzie on w stanie pokryć z własnych środków zobowiązania wobec OFE z tytułu nieprzekazanych składek.
|
| NAWIGATOR: Strona główna -> Emerytury z trzech filarów -> NIK o reformie emerytalnej -> Spis treści |
