NAWIGATOR:      Strona główna -> Emerytury z trzech filarów -> NIK o reformie emerytalnej -> Spis treści

| Poprzednia strona | Następna strona | W ocenie NIK, większość proponowanych przez UNFE zmian legislacyjnych powinna sprzyjać lepszej realizacji celów zakładanych przy ustalaniu założeń funkcjonowania II filara reformy. Izba zauważa jednak, że w przedstawionych przez Urząd opracowaniach nie przeanalizowano możliwych zagrożeń związanych z wprowadzeniem niektórych rozwiązań. Dotyczy to w szczególności następujących problemów: proponowana przez UNFE zmiana zasad przechodzenia członków pomiędzy funduszami, może nie rozwiązać problemu zagrożeń związanych z agresywnymi działaniami akwizycyjnymi towarzystw i spowodowanymi tym nieracjonalnymi zachowaniami uczestników OFE. Zdaniem NIK, bariery administracyjne nie mogą być skuteczną metodą rozwiązania problemu nieuzasadnionych transferów, ponieważ swobodna zmiana funduszy emerytalnych przez członków OFE jest podstawowym warunkiem istnienia konkurencji pomiędzy tymi funduszami. O sposobie konkurencji decyduje przede wszystkim kształtowanie się popytu. Dlatego korzystną dla członków OFE konkurencję za pomocą stopy zwrotu, a nie marketingu, mogą spowodować przede wszystkim właściwe decyzje samych członków funduszy. W związku z tym niezbędnym elementem prawidłowego funkcjonowania rynku jest odpowiedni poziom wiedzy uczestników systemu oraz rzetelność przekazywanych im informacji. Istotne znaczenie ma w związku z tym nadzór nad sposobem prowadzenia reklamy i akwizycji oraz promowanie odpowiedniej informacji kształtującej popyt. Tymczasem kontrola NIK stwierdziła, że środki budżetowe, którymi UNFE dysponował na propagowanie wiedzy o rynku funduszy emerytalnych, były niewystarczające. Było to jednym z powodów tego, że podejmowane przez UNFE działania w tej dziedzinie nie przyniosły zadowalających efektów. Prawie całość środków, wydanych dotąd na promocję reformy emerytalnej, została rozdysponowana przez MPiPS na kampanię informacyjną, którą przeprowadzono w momencie rozpoczęcia reformy. Promocja ta była ukierunkowana na ogólną wiedzę o I i II filarze, z położeniem szczególnego nacisku na podejmowanie decyzji, czy uczestniczyć w II filarze. W tej kampanii informacyjnej z zasady nie zajmowano się szczegółowymi zagadnieniami kształtującymi racjonalny popyt na rynku funduszy emerytalnych. Między innymi jedynie marginalnie zostały potraktowane takie zagadnienia, jak III filar i jego znaczenie dla uzyskania odpowiednio wysokich świadczeń emerytalnych. Brak wiedzy na ten temat może być jedną z przyczyn niskiego zainteresowania tworzeniem PPE;   wprowadzenie proponowanej zmiany systemu opłat ponoszonych przez członków funduszy oznaczałoby rezygnację z tych zapisów, zawartych w dotychczasowych statutach OFE, które ograniczają wysokość tych opłat. Stanowi to ważną barierę ich podnoszenia ponieważ powyższe statuty mogą być zmieniane tylko za zgodą UNFE. Już obecnie niektóre PTE kwestionują zobowiązania przyjęte w statutach (np. jedno z PTE na drodze sądowej dochodzi prawa do usunięcia ze statutu ograniczeń dotyczących wysokości pokrywanych z aktywów funduszu kosztów zarządzania funduszem oraz kosztów nabywania i zbywania aktywów funduszu). Ponadto ze względu na obecną oligoplistyczną strukturę rynku może się nie sprawdzić założenie, że konkurencja - skuteczniej niż istniejące bariery administracyjne - będzie zapobiegać narzucaniu uczestnikom funduszy emerytalnych zbyt wysokich opłat;   proponowane przez UNFE, zniesienia opłaty za zarządzanie i wprowadzenia w zamian prowizji pobieranej na rzecz PTE, spowoduje zapewne, że PTE szybciej zrealizują swoje zyski i poprawi się ich sytuacja finansowa. Według UNFE, ułatwi to małym PTE konkurowanie z dużymi towarzystwami. Zdaniem NIK, Urząd nie wziął jednak pod uwagę faktu, że duże towarzystwa mają możliwość wykorzystania przewagi, jaką dają im korzyści wynikające ze skali działalności. Dlatego prawdopodobne jest wystąpienie sytuacji, w której towarzystwa ustalą wysokość prowizji na takim poziomie, aby zapewnić sobie środki na pokrycie kosztów zarządzania aktywami w dłuższym okresie. Sprawi to, że korzyść ze zmiany struktury opłat odniosą przede wszystkim te towarzystwa, które obecnie zarządzają największymi funduszami. Jeżeli te dodatkowe dochody nie zostaną przejęte przez akcjonariuszy, to sytuacja konkurencyjna małych PTE, starających się o powiększenie swego udziału w rynku, może się po wprowadzeniu nowej struktury opłat jeszcze bardziej pogorszyć;   jednolita prowizja pobierana przez PTE od składki członka OFE, niezależnie od czasu jego uczestniczenia w systemie emerytalnym, powoduje, że osoby, które szybciej przechodzą na emeryturę, są obciążone proporcjonalnie wyższymi kosztami zarządzania. Zjawisko to występuje także obecnie, ale w opinii NIK, zastąpienie wszystkich innych opłat zwiększoną prowizją spowoduje, że powyższe różnice w kosztach uczestnictwa w OFE znacznie się zwiększą. W sprawie koniecznych modyfikacji systemu funduszy emerytalnych odmienne stanowisko niż UNFE zajęła Izba Gospodarcza Towarzystw Emerytalnych (IGTE), która wyraziła opinię, że warunkiem obniżenia opłat dla członków funduszy jest zezwolenie na konsolidację OFE, co powinno doprowadzić do obniżki kosztów funkcjonowania systemu. Stanowisko IGTE znalazło wyraz w poselskim projekcie nowelizacji ustawy o funduszach emerytalnych. Projekt ten przewiduje zlikwidowanie obowiązku uzyskiwania zgody UNFE na przejęcie zarządzania funduszem lub połączenie towarzystw oraz skreślenie wszystkich artykułów rozdziału 18 dotyczącego niedoboru (powstałego na skutek uzyskania przez fundusz stopy zwrotu niższej od minimalnej wymaganej stopy zwrotu, wyliczonej w sposób określony w tej ustawie) i jego pokrywania przez PTE. Zgodnie z założeniami projektu, możliwość polepszenia wyników inwestycyjnych funduszy jest możliwa przede wszystkim na skutek dywersyfikacji ich strategii inwestycyjnych, przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka finansowego ponoszonego przez towarzystwa. Realizacji tych założeń służyć ma zniesienie gwarancji minimalnej stopy zwrotu, który to wymóg według twórców projektu, skłania PTE do nieefektywnych strategii inwestowania. Projekt poselski kładzie nacisk na umożliwienie PTE zmniejszenia kosztów działalności. Natomiast nie odnosi się do tego, czy i w jakim stopniu to zmniejszanie kosztów skłoni PTE do obniżania opłat ponoszonych przez uczestników systemu. Zdaniem NIK, poselski projekt nowelizacji odchodzi w znaczącym stopniu od założeń istniejącego systemu. Sensem obowiązujących obecnie regulacji jest to, że w zamian za opłaty z tytułu zarządzania składkami, PTE własnymi kapitałami gwarantują uczestnikom funduszy minimalny przyrost oszczędności emerytalnych. W ustawie zasada ta została zrealizowana poprzez wprowadzenie w rozdziale 18 ustawy o funduszach emerytalnych wymogu osiągania przez fundusze minimalnej stopy zwrotu. Według założeń reformy zawartych w opracowaniu "Bezpieczeństwo dzięki różnorodności" przygotowanym przez Pełnomocnika Rządu ds. Reformy Zabezpieczenia Społecznego, jak też w świetle uzasadnienia załączonego do przedłożonego przez Radę Ministrów do Sejmu projektu ustawy o funduszach emerytalnych - wymóg osiągnięcia minimalnej stopy zwrotu miał być: "jednym z najważniejszych rozwiązań, mających na celu zapewnienie względnego bezpieczeństwa środków wpłacanych przez uczestników funduszy". Poselski projekt zakłada, że inwestorzy będą mogli wybierać pomiędzy różnymi strategiami inwestowania, a PTE swoim kapitałem nie będzie gwarantować określonego poziomu zysku z oszczędzania. Odpowiedzialność towarzystw byłaby więc ograniczona jedynie do roszczeń wynikających z niedbałości lub oszustwa, czyli do zabezpieczeń, które i tak gwarantuje Kodeks cywilny. W tej sytuacji jedyną istotną różnicą pomiędzy PTE a zwykłymi funduszami inwestycyjnymi byłby ciążący na członkach OFE obowiązek odprowadzania składek. Przyjęcie takich rozwiązań spowoduje, że oszczędności emerytalne nie będą w takiej sytuacji korzystać ze szczególnej ochrony. Nie będzie więc realizowany podstawowy cel utworzenia specjalnych rozwiązań prawnych dotyczących wyłącznie ubezpieczeń emerytalnych. W ocenie NIK, powyższe projekty zmian przedstawione przez UNFE i IGTE wymagają przeprowadzenia dodatkowych analiz. Należy zwrócić uwagę, że zasadnicze wnioski przedstawione w opracowaniu UNFE oparte są o analizy przeprowadzone na podstawie danych dotyczących końca 1999 r. Z ustaleń kontroli wynika, że już obecnie niektóre z przewidywanych zagrożeń nie wystąpiły. Przykładowo, w ciągu 2000 r. spadała ilość transferów pomiędzy funduszami, przy jednoczesnym zmniejszaniu się, choć w niedużym stopniu, wskaźnika koncentracji rynku. Natomiast przyjęcie rozwiązań zawartych w projekcie IGTE, w opinii Izby, stwarzałoby podstawy do zdecydowanego wzmocnienia ochrony interesów PTE, kosztem zmniejszenia gwarancji dla członków funduszy.   | Poprzednia strona | Następna strona |

NAWIGATOR:      Strona główna -> Emerytury z trzech filarów -> NIK o reformie emerytalnej -> Spis treści