| |
| Poprzednia strona | Następna strona |
3.1.3.2. Konkurencyjność rynku PTE
1) Przepisy rozdziału 14 ustawy o funduszach emerytalnych zezwalają OFE na pobieranie na rzecz PTE opłaty stanowiącej określoną procentowo kwotę od każdej wpłaconej składki oraz opłaty z tytułu kosztów zarządzania funduszem (w wysokości do 0,05 % wartości zarządzanych aktywów netto w skali miesiąca). Opłaty te są ważnym czynnikiem wpływającym na wysokość oszczędności zgromadzonych przez uczestników funduszy emerytalnych. W ciągu pierwszych 2 lat działalności OFE tylko w przypadku 1 funduszu zyski z inwestycji zrekompensowały uczestnikom funduszy opłaty pobrane od składki. Z punktu widzenia PTE, na wysokość opłat pobieranych od uczestnikom funduszy emerytalnych główny wpływ mają:
- wyniki finansowe PTE - w dłuższym okresie czasu tylko towarzystwa uzyskujące zyski będą mogły obniżać opłaty. Z ustaleń kontroli wynika, że rentowność PTE jest silnie uzależniona od wielkości funduszu, którym zarządza, ponieważ koszty towarzystwa są względnie stałe, a wielkość przychodów rośnie proporcjonalnie do wielkości zebranych przez fundusz składek. Dla przykładu, na koniec 2000 r. w przypadku 10 PTE zarządzających największymi OFE koszty operacyjne były o 78 % większe niż przychody operacyjne, a w przypadku pozostałych 11 towarzystw koszty operacyjne były o 244 % większe od przychodów. W tym samym czasie dla grup 5 PTE zarządzających największymi i najmniejszymi funduszami wskaźnik ten wyniósł odpowiednio 41 % i 583 %;
- konkurencja pomiędzy towarzystwami - nawet PTE uzyskujące znaczne zyski mogą nie obniżać pobieranych opłat, jeżeli nie będzie to groziło odejściem członków do innych funduszy.
Tymczasem dotychczasowe zasady funkcjonowania rynku funduszy emerytalnych ukształtowały niekorzystnie warunki do ewentualnego obniżania opłat pobieranych przez PTE. Podstawowym tego powodem był fakt, że w początkowym okresie działalności towarzystwa w celu pozyskania członków do funduszy skoncentrowały się na prowadzeniu działalności marketingowej, w związku z czym poniosły duże straty związane z wysokimi kosztami naboru członków.
Ponadto ukształtowany w Polsce rynek funduszy emerytalnych cechuje duża przewaga 4 największych podmiotów, które na koniec 2000 r. zarządzały 74 % aktywów należących do uczestników OFE. Jak już wspomniano, tak znacząca dominacja tej małej grupy towarzystw wynika głównie z dużej przewagi konkurencyjnej, jaką uzyskały fundusze emerytalne zarządzane przez PTE posiadające wśród akcjonariuszy największe zakłady ubezpieczeniowe, dysponujące istniejącymi sieciami profesjonalnych i aktywnych agentów ubezpieczeniowych. Sytuacja taka stanowi istotne zagrożenie dla zachowania konkurencji pomiędzy poszczególnymi PTE. Ograniczenie konkurencji i ponoszenie wysokich kosztów przez PTE będzie niekorzystne dla członków OFE, ponieważ nie mają oni możliwości rezygnacji z uczestnictwa w II filarze reformy emerytalnej.
Zdaniem NIK, na zaistniałą sytuację podstawowy wpływ miały przyjęte rozwiązania w zakresie tworzenia rynku funduszy emerytalnych, a w szczególności wprowadzenie zasady swobodnego dostępu podmiotów chcących prowadzić taką działalność. Tymczasem w trakcie kontroli nie stwierdzono, aby Pełnomocnik Rządu ds. Reformy Zabezpieczenia Społecznego, przygotowując założenia reformy, przeprowadził symulację dotyczącą kosztów funkcjonowania towarzystw i funduszy oraz wpływu tych kosztów na opłacalność uczestnictwa członków OFE w systemie kapitałowych ubezpieczeń emerytalnych. Nie analizowano również warunków, jakie muszą być spełnione, aby zapewnić prawidłową konkurencję na rynku PTE i OFE.
2) Dotychczasowe funkcjonowanie II filara reformy emerytalnej zostało ocenione w sporządzonym przez UNFE raporcie pt. "Bezpieczeństwo Dzięki Konkurencji" ("Bezpieczeństwo Dzięki Konkurencji. Raport Urzędu Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi" Warszawa czerwiec 2000 r.). W raporcie tym Urząd Nadzoru stwierdził, że największym zagrożeniem dla interesów członków OFE jest możliwość zaniku konkurencji rynkowej między funduszami. W ocenie UNFE, powstał rynek funduszy emerytalnych o strukturze oligopolu. W wyniku tego, opłaty ponoszone przez członków funduszy będą utrzymywane na korzystnym dla PTE wysokim poziomie. Duża koncentracja rynku była, w wypowiedziach członków kierownictwa UNFE, wskazywana jako główny powód, dla którego przejmowanie małych funduszy przez duże byłoby niekorzystne dla członków OFE.
W celu zmiany tej niekorzystnej sytuacji, w oparciu o wnioski zawarte w raporcie, UNFE przygotował projekt nowelizacji ustawy o funduszach emerytalnych. Proponowane przez Urząd Nadzoru zmiany zakładają m.in.
- wprowadzenie ograniczenia przewidującego, że fundusze, które osiągnęły aktywa o wartości powyżej 3,5 mld zł i posiadają więcej niż 15 % udział w rynku, mogą pozyskiwać nowych członków tylko pod warunkiem osiągania wyższej niż średnia stopy zwrotu z aktywów. Propozycja ma skłonić duże fundusze do rywalizowania efektywną polityką inwestycyjną i zmniejszyć rolę konkurowania rozległą i agresywną siecią sprzedaży oraz kosztownym marketingiem:
- modyfikację systemu opłat pobieranych przez OFE, w wyniku czego fundusze pobierałyby na rzecz PTE tylko jeden rodzaj opłaty, liczonej jako prowizja od składki. Zmiana ta miałaby ułatwić członkom OFE określenie, jakie koszty ponosiliby w związku z przynależnością do danego funduszu;
- uzupełnienie kapitałów własnych PTE do 1 % aktywów funduszu co powinno zwiększyć bezpieczeństwo systemu, ponieważ kapitały własne towarzystwa emerytalnego są jednym ze źródeł pokrycia niedoboru;
- wprowadzenie zasady, że środki gromadzone przez PTE na rachunku rezerwowym byłyby inwestowane wraz pozostałymi aktywami i wraz z odejściem członka OFE byłyby transferowane do funduszu, do którego przeniósł się ten członek;
Zmiany legislacyjne zaproponowane przez UNFE mają w założeniu ułatwienie małym funduszom konkurencji z dużymi. Urząd Nadzoru prezentuje stanowisko, że tylko zapewnienie konkurencji między PTE, spowoduje obniżenie opłat pobieranych od uczestników OFE. Natomiast działając na rynku zmonopolizowanym, PTE nie obniżą opłat nawet przy osiąganiu w przyszłości dużych zysków.
| Poprzednia strona | Następna strona |
|
