3.1.2.2. Kształtowanie się rynku OFE
W wyniku prowadzonego przez PTE naboru członków do OFE ukształtowała się struktura rynku funduszy emerytalnych, cechująca się jego dużą koncentracją. Cztery największe OFE posiadały na koniec 2000 r. 62,6 % wszystkich rachunków i 74,0 % aktywów należących do uczestników.
W świetle ustaleń kontroli, tak duża koncentracja rynku funduszy emerytalnych była m.in. skutkiem postanowień zawartych rozdziale 8 ustawy o funduszach emerytalnych. W rozdziale tym zawarto regulacje stanowiące, że przydział członków do poszczególnych funduszy nastąpi w drodze akwizycji prowadzonej przez PTE. Istotne znaczenie w tym względzie miały również postanowienia przepisu art. 111 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które pozostawiały osobom uprawnionym i zobowiązanym stosunkowo krótki okres na zapisanie się do OFE (odpowiednio 7,5 i 10,5 miesiąca). W tej sytuacji PTE skoncentrowały się na działalności marketingowej i akwizycyjnej, jako najbardziej skutecznej metodzie pozyskiwania członków dla swoich OFE. Świadczy o tym to, że w latach 1999÷2000 wydatki na te cele stanowiły największe pozycje w kosztach towarzystw.
Przyjęte rozwiązanie spowodowało zatem, że o ilości członków przystępujących do danego OFE zadecydowała działalność marketingowa i akwizycja. Preferowało to zakłady ubezpieczeniowe, dysponujące istniejącymi wcześniej sieciami profesjonalnych i aktywnych agentów ubezpieczeniowych. Fundusze korzystające z tych sieci sprzedaży pozyskały największą liczbę członków. Sposób sprawowania przez UNFE nadzoru nad działalnością PTE w omawianym zakresie - nie miał na ten proces istotnego wpływu. Według uzyskanych w toku kontroli wyjaśnień byłego wicedyrektora Biura Pełnomocnika Rządu ds. Reformy Zabezpieczenia Społecznego - o wyborze zasady swobodnego kształtowania się struktury rynku PTE zadecydowała "istniejąca teoria, jak również doświadczenia międzynarodowe mówiące, że limitowanie liczby funduszy (...) przenosi się na wyższe koszty, jak również rodzi konieczność nadmiernej regulacji". Kontrolującym nie przedstawiono natomiast analiz dotyczących wyboru metod utworzenia rynku PTE i OFE ani też analiz wpływu struktury tego rynku na koszty jego działalności.
W ocenie NIK, przyjęte zasady prowadzenia naboru członków do funduszy emerytalnych nie stwarzały równych szans konkurencji dla wszystkich OFE. Sytuacji takiej mogły przynajmniej częściowo zapobiec rozwiązania zastosowane w niektórych państwach wcześniej wprowadzających reformę ubezpieczeń emerytalnych. Rozwiązania te polegały np. na:
- powierzeniu funkcji administrowania rachunkami wszystkich członków funduszy jednemu podmiotowi. Uczestnik systemu zobowiązany był poinformować ten podmiot do jakiego funduszu przystępuje, co stanowiło podstawę dla administratora do przekazania środków do wybranego funduszu. Natomiast towarzystwo emerytalne zarządzające wybranym funduszem nie musiało wiedzieć czyimi środkami zarządza. W ten sposób w znaczący sposób ograniczono znaczenie wielkości posiadanej przez poszczególne PTE sieci akwizytorów;
- losowym przydziale członków do poszczególnych funduszy. Transfery członków pomiędzy funduszami mogły być dokonywane dopiero po wstępnym okresie ich działalności inwestycyjnej. W ten sposób głównym elementem konkurencji pomiędzy towarzystwami emerytalnymi byłaby efektywność zarządzania środkami, a nie działalność marketingowa. Zmniejszyło to wydatki marketingowe towarzystw i związane z tym straty, które musiałyby się odbić na wysokości opłat pobieranych od członków funduszy.
O ograniczonym wpływie wyników inwestycyjnych na przystępowanie do polskich funduszy emerytalnych świadczyć może brak statystycznej zależności pomiędzy wartością jednostki rozrachunkowej a ilością członków poszczególnych funduszy i wielkością ich aktywów
Także wielkość transferów członków pomiędzy funduszami nie zawsze jest związana z wynikami funduszu. Przykładowo w 2000 r. najwięcej osób przeszło z innych funduszy do OFE Kredyt Banku, który w tym okresie wykazywał jedną z najniższych wartości jednostki rozrachunkowej.
| Poprzednia strona | Następna strona |
