| |
| Poprzednia strona | Następna strona |
3. Uwagi i wnioski
Wyniki kontroli upoważniają do stwierdzenia, że pomimo upływu ponad 2 lat od rozpoczęcia działalności przez otwarte fundusze emerytalne ciągle jeszcze występują problemy, które mają negatywny wpływ na funkcjonowanie i rozwój kapitałowych form ubezpieczeń emerytalnych. W ocenie NIK, największe znaczenie dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania OFE mają następujące problemy:
- nie wywiązywanie się przez ZUS z zadań związanych z ewidencjonowaniem, rozliczaniem i przekazywaniem wszystkich składek należnych funduszom emerytalnym. Dotyczy to również problemów związanych z wyjaśnieniem przez Zakład przyczyn powstałych opóźnień w przekazywaniu składek. Należy przy tym podkreślić, że PTE nie mają możliwości występowania do ZUS z żądaniem przekazania informacji o nieprzekazanych składkach i przyczynach powstałych opóźnień,
- nieprecyzyjne określenie wysokości dotacji budżetowych, jakie muszą być przekazane w kolejnych latach na dofinansowanie Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Potrzeba tego dofinansowania wynika ze zmniejszenia wielkości otrzymywanych przez FUS środków, na skutek przekazywania części składek do OFE. Dotacje te mogą być wyższe niż przewidywano w trakcie opracowywania założeń reformy, co może mieć istotne znaczenie dla wzrostu deficytu budżetowego,
- niska dotychczasowa efektywność działalności OFE, przy jednocześnie występujących stosunkowo wysokich kosztach działalności PTE. Koszty te były w części pokrywane poprzez opłaty pobierane przez towarzystwa od członków zarządzanych funduszy. Opłaty te zmniejszyły wysokość środków przekazanych przez członków do OFE w stopniu większym, niż nastąpiło zwiększenie aktywów funduszy w wyniku prowadzonej przez nie działalności inwestycyjnej. Aktualna sytuacja finansowa PTE oraz ukształtowana struktura rynku funduszy może wpływać ograniczająco na możliwość zmniejszania opłat pobieranych od członków OFE. Dlatego też istnieje prawdopodobieństwo, iż relacja pomiędzy otrzymywanymi wynagrodzeniami a wysokością świadczeń emerytalnych, będzie gorsza niż to przewidywano w czasie wprowadzania reformy,
- bardzo małe zainteresowanie pracodawców możliwością tworzenia pracowniczych programów emerytalnych, może dodatkowo pogorszyć relację pomiędzy wynagrodzeniami a świadczeniami emerytalnym - zwłaszcza w grupie osób o wysokich zarobkach,
- brak spójnego stanowiska co do koniecznego zakresu nowelizacji ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, w celu zwiększenia efektywności i bezpieczeństwa funkcjonowania PTE i OFE. Ujawnione wady systemu były podstawą do przedstawienia dwóch projektów nowelizacji ustawy o funduszach emerytalnych (projektu opracowanego przez UNFE oraz projektu poselskiego). Projekt poselski kładł głównie nacisk na przyjęcie rozwiązań umożliwiających zmniejszenie kosztów działalności PTE, nawet jeśliby miało to spowodować obniżenie standardów bezpieczeństwa aktywów OFE. Natomiast projekt UNFE zawierał rozwiązania wzmacniające konkurencję pomiędzy PTE, nawet jeśliby to miało negatywnie wpłynąć na ich wyniki finansowe,
- szybki wzrost wielkości aktywów OFE, przy obecnie istniejących ograniczeniach w zakresie możliwości inwestowania posiadanych środków może spowodować, że fundusze nie będą miały możliwości efektywnego lokowania zarządzanych środków,
- nie mające podstaw prawnych wykorzystywanie przez ZUS składek członków OFE do regulowania bieżących zobowiązań FUS.
Powyższe uwagi powinny stanowić, po przeprowadzeniu szczegółowych analiz, podstawę do realizacji konkretnych działań mających na celu usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości systemu. Zdaniem NIK, jako najistotniejsze zadania w tym zakresie należy wymienić:
- doprowadzenie do pełnego funkcjonowania systemu informatycznego ZUS. Pełne zakończenie prac w tym zakresie powinno umożliwić wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy danymi znajdującymi się w Centralnych Rejestrach prowadzonych przez ZUS i przedstawianych przez PTE. W efekcie pozwoli to na: określenie rzeczywistej liczby członków OFE, prawidłowe ewidencjonowanie w księgach rachunkowych zobowiązań Zakładu i FUS wobec OFE z tytułu zaległych składek i odsetek za zwłokę, przekazywanie składek należnych funduszom emerytalnym oraz bardziej rzetelne planowanie dotacji budżetowej do FUS, z tytułu ubytku składek przekazywanych do OFE,
- podjęcie prac w celu uproszczenia systemu przekazywania informacji i składek ubezpieczeniowych między płatnikami a funduszami emerytalnymi. Podstawą podjęcia decyzji w tej sprawie powinno być przeprowadzenie kalkulacji pozwalającej rzetelnie oszacować wysokość kosztów ponoszonych przez ZUS w związku z poborem i przekazywaniem składek do funduszy emerytalnych,
- zobowiązanie ZUS do przekazywania PTE dokładnych informacji o należnych od Zakładu składkach członków zarządzanych przez nich funduszy oraz o opóźnieniach w ich przekazywaniu, tak aby towarzystwa mogły podejmować samodzielne działania w celu ochrony składek swoich członków,
- wprowadzenie zmian w zasadach funkcjonowania dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnych. Słaby rozwój pracowniczych programów emerytalnych wskazuje, że w obecnej formie system ten nie jest dostosowany do panujących w Polsce warunków ekonomicznych i społecznych. Ewentualne nowe rozwiązania mogłyby np. umożliwić zawieranie dodatkowych indywidualnych ubezpieczeń w II filarze, finansowanych przez samych pracowników lub pracodawcę,
- przeprowadzenie analizy, która określiłaby zakres pożądanych zmian ustawy o funduszach emerytalnych, tak aby zapewniona został równowaga pomiędzy ochroną interesów członków OFE i zapewnieniem efektywnej ekonomicznie działalności PTE umożliwiającej znaczące obniżenie opłat pobieranych od członków funduszy,
- stworzenie, w oparciu o pogłębione prognozy rozwoju krajowego rynku kapitałowego, szerszych możliwości inwestowania posiadanych przez OFE środków.
Ponadto, zdaniem NIK, konieczne jest podjęcie przez Urząd Nadzoru, wspólnie z Ministrem Pracy i Polityki Społecznej, działań mających na celu przygotowanie zmiany rozporządzenia Rady Ministrów określającego zakres sprawozdań przekazywanych przez PTE i OFE, poprzez uzupełnienie dotychczas obowiązujących przepisów o wzory sprawozdań niezbędnych UNFE dla prawidłowego sprawowania funkcji nadzorczych.
Z uwagi na to, iż ustawa o funduszach emerytalnych nie zawiera szczegółowych postanowień w sprawie zasad i trybu przeprowadzania przez UNFE kontroli w PTE i OFE (obecne przepisy np. nie zapewniają towarzystwom emerytalnym możliwości prezentowania swojego stanowiska w trakcie kontroli), wskazane byłoby ustalenie ustawowego upoważnienia dla Ministra Pracy i Polityki Społecznej do wydania aktu wykonawczego, określającego szczegółowe zasady, zakres i tryb prowadzenia takich kontroli.
Minister Pracy i Polityki Społecznej powinien również - realizując postanowienie art. 76 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - na wniosek Rady Nadzorczej ZUS, wydać rozporządzenie określające tabelę opłat za weryfikację przez Zakład błędów związanych z przekazywaniem składek do OFE.
| Poprzednia strona | Następna strona |
|
