| |
| Poprzednia strona | Następna strona |
- 2.3. W celu umożliwienia rejestracji członków funduszy emerytalnych oraz ewidencjonowania przekazanych do nich składek, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zobowiązała ZUS do stworzenia Centralnego Rejestru Członków OFE (CRCOFE). Z ustaleń kontroli wynika, że Zakład założył taki Rejestr, jednak dane w nim zawarte nie były wiarygodne. Na koniec roku 2000 do CRCOFE zostało zgłoszonych przez fundusze emerytalne 10,7 mln osób. Jednak aż na 2,5 mln rachunków otwartych dla tych osób nie wpłynęła w tamtym okresie żadna składka. Rozbieżności pomiędzy tymi liczbami mogły wynikać z przyczyn niezależnych od ZUS, takich jak: podawanie różnych identyfikatorów w zgłoszeniach od płatników składek i od OFE, zapisywanie się do funduszy osób które nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu, bądź błędy w dokumentach od płatników składek lub OFE, uniemożliwiające skojarzenie ze sobą zgłoszeń z różnych instytucji. Pomimo podjętych działań, mających na celu wyjaśnienie powyższych rozbieżności, ZUS do czasu zakończenia kontroli nie był w stanie rozwiązać tego problemu. Podstawą tego przyczyną był brak właściwego wspomagania informatycznego, umożliwiającego Zakładowi sprawne wyjaśnianie omawianych rozbieżności.
Ponadto ZUS nie był w stanie w pełni wywiązać się z ustawowego obowiązku przeprowadzania losowań otwartych funduszy emerytalnych, dla osób które mimo istnienia dla nich takiego obowiązku (art. 39 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), nie przystąpiły do OFE. Według stanu na dzień 4 grudnia 2000 r. było ponad 417 tysięcy takich osób. Do końca 2000 r. ZUS przeprowadził cztery losowania, w których wylosowano OFE dla ponad 98 tys. członków. Dla pozostałych osób nie losowano funduszy, z braku wystarczających informacji identyfikacyjnych. Osoby te nie zostały członkami OFE, a do funduszy emerytalnych ZUS nie odprowadził składek w łącznej kwocie ponad 32 mln zł (szerzej str. 31 - 34).
- 2.4. Jednym z podstawowych warunków efektywnego działania funduszy emerytalnych jest zapewnienie pełnego i terminowego przekazywania im składek należnych od członków. Z ustaleń kontroli wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który został zobowiązany ustawowo do przekazywania do OFE składek przekazanych przez płatników, nie wywiązywał się należycie z tego zadania. Spowodowane to było dużym stopniem skomplikowania sposobu identyfikacji i rozliczania składek oraz nieprzygotowaniem przez Zakład prawidłowo działającego systemu informatycznego umożliwiającego pełną realizacje tego zadania. W tej sytuacji w latach 1999-2000 Zakład przekazał funduszom emerytalnym jedynie część należnych im składek w kwocie 9,8 mld zł. Ponadto ZUS nie ewidencjonował w księgach rachunkowych przypisów składek należnych poszczególnym funduszom, co stanowi naruszenie przepisów art. 4 ust.1 i art. 24 ust.2 ustawy o rachunkowości. W rezultacie nie była znana rzeczywista kwota nieodprowadzonych do OFE składek. Wielkość tej kwoty za lata 1999-2000 Zakład szacował na około 3,5 mld zł. Zdaniem NIK, z powodu oparcia powyższych szacunków na danych prognozowanych, mogą być one obarczone dużym błędem (szerzej str. 45 - 48).
Jako naganne należy uznać to, że ZUS nie potrafił określić wysokości odsetek za zwłokę, które będzie musiał zapłacić OFE z powodu nieterminowego odprowadzania składek. Kłopoty Zakładu z oszacowaniem tych zobowiązań wynikają z tego, że na skutek dużej ilości błędów w dokumentach przekazywanych przez płatników i banki, nie jest on w stanie rozpatrzyć wszystkich przypadków i ustalić podmiotów odpowiedzialnych za nieprzekazanie środków. Należy również zwrócić uwagę, że opóźnienia w ściąganiu i przekazywaniu do OFE należnych odsetek oznaczają nie tylko stratę dla członków funduszy, ale mogą stanowić również (w związku ze znacznym upływem czasu) poważne i nieprzewidziane obciążenie dla płatników składek - w sytuacji gdyby ZUS w stosownych decyzjach uznał ich odpowiedzialność za powstałe opóźnienie. Ponadto w przypadku zaskarżania przez płatników składek takich decyzji ZUS do NSA doszłoby do powstania dalszych utrudnień w ściąganiu odsetek. Takie skomplikowanie tego procesu wiązałoby się także z poniesieniem dodatkowych kosztów przez ZUS. W ocenie Izby, nieprzygotowanie się ZUS do korygowania omawianych błędów, zostało uznane za działanie nierzetelne (szerzej str. 50 - 51).
- 2.5. Z ustaleń kontroli wynika, że nieprzekazane funduszom składki, były wykorzystywane przez Zakład do finansowania bieżących świadczeń Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS). W ten sposób zostały naruszone przepisy art. 47 ust. 9 i art. 39 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które nie przewidują jakiegokolwiek innego sposobu dysponowania tymi środkami, niż przekazanie ich do OFE. Nawet w roku 1999, gdy obowiązujący wówczas przepis art. 47 ust. 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zobowiązywał ZUS do przekazywania niezidentyfikowanych składek na wyodrębniony rachunek bankowy, Zakład nie respektował tych postanowień.
Należy również wskazać, że taki sposób postępowania oznacza zaciąganie zobowiązań, których finansowanie z dużym prawdopodobieństwem może w przyszłości obciążyć budżet państwa. Faktycznie może więc to być rodzaj stosunkowo kosztownego długu (ze względu na wysokie odsetki), jaki budżet państwa zaciąga wobec członków OFE (szerzej str. 48 do 49).
| Poprzednia strona | Następna strona |
|
