| |
| Poprzednia strona | Następna strona |
2. Synteza ustaleń kontroli i ocen kontrolowanej działalności
W roku 1999 zaczął funkcjonować zreformowany system ubezpieczeń emerytalnych. Jednym z najbardziej istotnych elementów tego systemu są otwarte fundusze emerytalne (OFE), które w przyszłości mają przejąć część obciążeń państwa związanych z wypłatą świadczeń emerytalnych. Mając na względzie wyniki prognoz procesów demograficznych i ich możliwe do przewidzenia skutki w sferze wydatków na wypłatę tych świadczeń (przedstawione np. w raporcie Pełnomocnika Rządu ds. Reformy zabezpieczenia Społecznego - Raport Pełnomocnika Rządu ds. Reformy Zabezpieczenia Społecznego z czerwca 1997 r. - "Bezpieczeństwo dzięki różnorodności"), Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie ocenia, podjęcie działań mających na celu wprowadzenie powyższej reformy. Wyniki przeprowadzonej kontroli wykazały jednak, że niektóre rozwiązania przyjęte w ustawie o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych miały niekorzystny wpływ na kształtowanie się konkurencyjnego i efektywnego rynku OFE. Stwierdzono również nieprawidłowości w trakcie realizacji niektórych zadań związanych z wdrożeniem nowych rozwiązań prawnych i organizacyjnych. Dotyczy to w szczególności nieprawidłowości w zakresie rejestracji członków funduszy oraz w zakresie przekazywania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należnych OFE składek, wpłacanych przez ich uczestników. Powyższe nieprawidłowości, wpływające negatywnie na funkcjonowanie funduszy, spowodowane były głównie brakiem sprawnie działającego systemu informatycznego, umożliwiającego ZUS pełne wywiązywanie się z zadań nałożonych na Zakład przez przepisy wprowadzające omawianą reformę (przebieg i przyczyny opóźnień procesu opracowywania i wdrażania systemu informatycznego ZUS - Najwyższa Izba Kontroli oceniła w informacjach o wynikach kontroli: "Realizacja Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS", marzec 2000 r.; oraz "Komputeryzacja ZUS w zakresie wyznaczonym w uchwale Kolegium Najwyższej Izby Kontroli z dnia 1 marca 2000 r.", listopad 2000 r.)
Z tych powodów nie można w pełni pozytywnie ocenić sposobu przeprowadzenia tej części reformy systemu ubezpieczeń emerytalnych. Powyższa ocena ogólna sformułowana została w oparciu o następujące ustalenia kontroli:
- 2.1. W okresie od IV kwartału 1998 r. do końca 2000 r. udzielono 21 zezwoleń na utworzenie powszechnych towarzystw emerytalnych (PTE), którym następnie wydano zezwolenia na utworzenie otwartych funduszy emerytalnych (OFE). Urząd Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi (UNFE), rozpatrując złożone wnioski, stosował wewnętrzną procedurę postępowania, która w ocenie NIK, zapewniała możliwość sprawdzenia, czy wnioski te spełniają warunki określone w przepisach ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. W trakcie analizy sposobu rozpatrywania wniosków nie stwierdzono przypadków naruszenia przez Urząd obowiązujących w tej dziedzinie przepisów. Wystąpiły tu natomiast pojedyncze przypadki uchybień, mogących świadczyć o nierównoprawnym traktowaniu niektórych podmiotów występujących o wydanie zezwolenia (szerzej str. 25-28).
Według stanu na dzień 1 marca 2000 r., UNFE zarejestrowało ponad 451 tys. akwizytorów prowadzących nabór członków do funduszy emerytalnych. Stosunkowo niski poziom ustawowych wymagań, jakie powinny spełniać osoby zajmujące się akwizycją, w praktyce oznaczał pozostawienie PTE swobody w zakresie doboru i szkolenia akwizytorów, gdyż ich rejestracja przez UNFE miała w dużej mierze charakter formalny. W efekcie tak duża ilość akwizytorów (kilkunastokrotnie przekraczająca założoną ich liczbę) oraz brak należytego przygotowania tych osób do wykonywania zadań - skutkowały m.in. tym, że ponad 52% zgłoszonych do Urzędu skarg, związanych z działalnością OFE, dotyczyło prowadzenia akwizycji. Należy przy tym zauważyć, iż przepisy ustawy o funduszach emerytalnych nie dają UNFE prawnych możliwości prowadzenia bezpośredniej kontroli czynności wykonywanych przez akwizytorów (szerzej str. 28-29).
- 2.2. Określona w rozdziale 8 ustawy o funduszach emerytalnych zasada prowadzenia naboru członków do funduszy emerytalnych, polegająca na ich pozyskiwaniu w drodze akwizycji prowadzonej przez poszczególne PTE, w opinii NIK, nie stwarzała równych szans konkurencji dla wszystkich OFE. Przyjęcie takiego rozwiązania spowodowało bowiem uzyskanie przewagi przez PTE, których akcjonariuszami były zakłady ubezpieczeń dysponujące rozbudowaną siecią wyszkolonych agentów ubezpieczeniowych. M.in. w efekcie tego doszło do faktycznego zdominowania rynku funduszy emerytalnych przez cztery OFE, które na koniec 2000 r. posiadały 62,6% wszystkich rachunków i 74,0 % aktywów należących do uczestników. Ponadto taki sposób pozyskiwania członków wymagał poniesienia przez PTE wysokich kosztów akwizycji i marketingu, których skutkiem były ujemne wyniki finansowe towarzystw (szerzej str. 29 do 31)
Ograniczenie konkurencji oraz ponoszenie przez PTE znacznych kosztów działalności akwizycyjno-marketingowej - ukształtowały niekorzystne warunki do stopniowego obniżania opłat pobieranych od członków OFE. Zdaniem NIK, na zaistniałą sytuację podstawowy wpływ miały przyjęte rozwiązania w zakresie tworzenia rynku funduszy emerytalnych. Tymczasem w trakcie kontroli nie stwierdzono, aby Pełnomocnik Rządu ds. Reformy Zabezpieczenia Społecznego, przygotowując założenia reformy, przeprowadzał symulacje dotyczące kosztów funkcjonowania towarzystw i funduszy oraz wpływu tych kosztów na opłacalność uczestnictwa członków OFE w systemie kapitałowych ubezpieczeń emerytalnych. Nie analizowano również warunków, jakie muszą być spełnione, aby zapewnić prawidłową konkurencję na rynku PTE i OFE (szerzej str. 39 - 45).
| Poprzednia strona | Następna strona |
|
