1.5. Zasady tworzenia funduszy emerytalnych i towarzystw emerytalnych, warunki podejmowania przez te ostatnie działalności oraz przejęcia zarządzania funduszem emerytalnym, łączenie się towarzystw emerytalnych i likwidacji funduszy regulują m.in. przepisy art. 9-78 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.
Towarzystwa prowadzą działalność wyłącznie w formie spółki akcyjnej jako powszechne towarzystwa lub pracownicze towarzystwa (art. 27 ustawy o offe oraz do dnia 1 stycznia 2001 r. przepisy art. 307-497 Kodeksu handlowego, a po tej dacie art. 1-7, art. 11-21 i art. 301-490 Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z art. 52 ustawy o offe w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do towarzystw stosuje się przepisy Kodeksu handlowego - obecnie Kodeksu spółek handlowych). Przedmiotem przedsiębiorstwa towarzystwa jest wyłącznie tworzenie i zarządzanie funduszami oraz ich reprezentacja wobec osób trzecich.
Towarzystwo tworzy i zarządza tylko jednym funduszem za wyjątkiem przypadku gdy towarzystwo gdy zarządza więcej niż jednym funduszem na skutek przejęcia zarządzania innym funduszem lub połączenia towarzystw. Powszechne towarzystwo zarządza funduszem odpłatnie (art. 29 ustawy o offe).
Minimalna wysokość kapitału akcyjnego PTE nie może być niższa niż równowartość w złotych 4 mln. EURO (art. 31 ustawy o offe). PTE ma obowiązek utrzymywania kapitałów własnych na poziomie nie niższym niż połowa minimalnego kapitału akcyjnego (art. 33 ustawy o offe).
Ten sam podmiot może być akcjonariuszem wyłącznie jednego PTE, a każdorazowe nabycie lub objęcie akcji PTE wymaga zezwolenia UNFE - czynność prawna dokonana z naruszeniem tego wymogu jest nieważna (art. 38 ustawy o offe).
Utworzenie towarzystwa wymaga zgody UNFE (art. 53 ustawy o offe). Wraz z wnioskiem o zezwolenie na utworzenie PTE założyciele mogą złożyć wniosek o wydanie przez UNFE promesy zezwolenia na utworzenie otwartego funduszu. Czas trwania funduszu jest nieograniczony.
UNFE może wydać decyzję o cofnięciu zezwolenia na utworzenie towarzystwa jeżeli stwierdzi, że fundusz prowadzi działalność niezgodnie z przepisami ustawy lub statutem funduszu lub w sposób zagrażający interesom członków funduszu (art. 62 ustawy o offe).
Fundusze są tworzone wyłącznie przez towarzystwa jako otwarte fundusze emerytalne lub pracownicze fundusze emerytalne (art. 9 ustawy o offe).
Utworzenie funduszu wymaga: nadania funduszowi statutu przez towarzystwo, zawarcia przez towarzystwo z depozytariuszem umowy o przechowywanie aktywów funduszu, uzyskania przez towarzystwo zezwolenia na utworzenie funduszu i wpisania funduszu do rejestru funduszy. Statut funduszu jest uchwalany przez walne zgromadzenie towarzystwa (art. 13 ust.1 ustawy o offe).
UNFE wydaje zezwolenie na utworzenie funduszu w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia wniosku. Zezwolenie jest równoznaczne z zatwierdzeniem statutu funduszu. Po uzyskaniu zezwolenia na utworzenie funduszu towarzystwo niezwłocznie składa do sądu rejestrowego wniosek o wpisanie funduszu do rejestru funduszy). Zezwolenie na utworzenie funduszu wygasa, jeżeli w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia zezwolenia towarzystwo nie złożyło wniosku o wpisanie funduszu do rejestru funduszy (art. 16 i 18 ustawy o offe). Fundusz nabywa osobowość prawną z chwilą wpisania do rejestru funduszy (art. 20 ust. 1 ustawy o offe).
Zgodnie z art. 139 ustawy o offe fundusz lokuje swoje aktywa zgodnie z przepisami ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, dążąc do osiągnięcia maksymalnego stopnia bezpieczeństwa i rentowności dokonywanych lokat. Jeżeli fundusz nie przestrzega przepisów ustawy określających zasady działalności lokacyjnej UNFE może nałożyć na towarzystwo karę pieniężną w wysokości do 500.000 zł. (art. 156 ustawy o offe).
